وقتی اولین دندان بچه درمی‌آید، در خیلی از خانه‌های ایرانی جشن کوچکی می‌گیرند و آش دندونی بار می‌گذارند. آشی پر از گندم و حبوبات، که دانه‌دانه‌اش، به رسم قدیم، نماد دندان‌هایی است که قرار است دربیایند. آش را بین فامیل و همسایه‌ها پخش می‌کنند.
ترکیب دقیق حبوبات از شهری به شهر دیگر فرق می‌کند. بعضی‌ها گوشت یا قلم می‌زنند و بعضی‌ها نه (کجارو، آش دندونی، باسلام، آش دندونی). دستور زیر یک نسخه‌ی کامل و رایج است.
مواد لازم
برای حدود ۸ نفر:
- گندم پوستکنده: یک لیوان
- نخود: نصف لیوان
- لوبیا چیتی: نصف لیوان
- لوبیا قرمز: نصف لیوان
- عدس: نصف لیوان
- جو پوستکنده: نصف لیوان
- برنج: نصف لیوان
- گوشت گوسفندی یا قلم گوساله: ۳۰۰ گرم (اختیاری)
- پیاز: ۳ عدد
- سیر: یک بوته
- زردچوبه، نمک و فلفل
- کشک: یک لیوان
- نعناع خشک: ۲ قاشق غذاخوری
- روغن
طرز تهیه
- گندم و حبوبات (به‌جز عدس) را از شب قبل جدا جدا خیس کن و چند بار آبشان را عوض کن.
- اگر گوشت یا قلم می‌زنی، با یک پیاز، زردچوبه و آب کافی بگذار بپزد تا کاملاً نرم شود. بعد گوشت را ریش‌ریش یا کمی کوبیده کن.
- گندم را جدا در آب بپز، چون از بقیه دیرتر نرم می‌شود. حدود یک تا دو ساعت.
- نخود و لوبیاها را در قابلمه‌ی بزرگ با آب بپز تا نیمه‌پز شوند.
- گندم پخته، جو، برنج و عدس را اضافه کن و حدود یک ساعت روی حرارت ملایم بپز. گاهی هم بزن تا ته نگیرد. اگر آش خیلی غلیظ شد، آب جوش اضافه کن.
- گوشت و آب گوشت را اضافه کن. نمک و فلفل بزن.
- پیاز را خلالی کن و در روغن سرخ کن تا طلایی شود. نصفش را به آش بزن و بقیه را برای تزیین نگه دار.
- سیر را جدا تفت بده. نعناع خشک را در کمی روغن، چند ثانیه روی حرارت کم داغ کن تا نسوزد.
- آش را در کاسه بکش و با کشک، پیاز داغ، سیر داغ و نعناع داغ تزیین کن.
مقدار برای جمع
| تعداد نفر | گندم | هر حبوبات |
|---|---|---|
| ۴ نفر | نصف لیوان | یک‌چهارم لیوان |
| ۸ نفر | یک لیوان | نصف لیوان |
| ۲۰ نفر | دو و نیم لیوان | یک و یک‌چهارم لیوان |
برای جمع بزرگ، قابلمه‌ی ته‌پهن و ضخیم بردار و در ساعت آخر بیشتر هم بزن؛ آش حبوبات زود ته می‌گیرد.
نسخه‌ی گیاهی
بدون گوشت هم آش دندونی کامل است. برای طعم عمیق‌تر، پیاز داغ و سیر را بیشتر کن و کمی سبزی آش (تره و جعفری) هم اضافه کن. اگر کشک نمی‌زنی، آش را می‌شود با آبلیمو یا سرکه ملایم کرد.
یک رسم شیرین
در بعضی خانواده‌ها، جلوی بچه چند چیز می‌گذارند، مثل قرآن، قیچی، آینه یا کتاب، و می‌گویند هر چیزی را که بچه بردارد، نشانه‌ی آینده‌اش است. آش دندونی را هم معمولاً در کاسه‌های کوچک برای همسایه‌ها می‌فرستند.
برای آشپزخانه‌های نذری و کترینگ
آش دندونی را گاهی از کترینگ و آشپزخانه‌های خانگی سفارش می‌دهند، معمولاً برای ۲۰ تا ۵۰ نفر. اگر سفارش آش می‌گیری، منوی آنلاین با قیمت هر دیگ یا هر کاسه کار مشتری را راحت می‌کند: منوی دیجیتال کترینگ و منوی حلیم و آش.
سؤال‌های رایج
چرا گندم را جدا بپزیم؟
گندم خیلی دیرتر از بقیه‌ی حبوبات نرم می‌شود. اگر همه را با هم بپزی، تا گندم نرم شود، عدس و برنج له شده‌اند.
آش دندونی چقدر می‌ماند؟
در یخچال دو سه روز. موقع گرم کردن، کمی آب اضافه کن، چون غلیظ‌تر می‌شود. کشک و تزیین را تازه بزن.
