QR کد خودش نه امن است و نه ناامن؛ فقط یک آدرس است که دوربین میخواند. خطر وقتی پیش می‌آید که کسی آدرس دیگری را جای آدرس تو بگذارد.
کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) در دسامبر ۲۰۲۳ در یک هشدار عمومی نوشت که کلاهبرداران QR کدهای جعلی را روی QR کد اصلی، مثلاً روی پارکومترها، می‌چسبانند تا مردم را به سایت تقلبی ببرند و اطلاعاتشان را بدزدند یا بدافزار نصب کنند. همین ترفند روی میز یک کافه هم شدنی است، و جلوگیری از آن بسیار ساده‌تر از جبرانش است.
کلاهبرداری با QR کد چطور اتفاق می‌افتد؟
- برچسب روی برچسب: کسی یک QR چاپی دیگر روی QR میز می‌چسباند. مشتری اسکن میکند و به صفحهای می‌رسد که شبیه منو یا یک درگاه پرداخت است.
- صفحه‌ی پرداخت جعلی: صفحه‌ی تقلبی از مشتری میخواهد برای «سفارش» یا «رزرو» شماره‌ی کارت و رمز دوم بدهد.
- پیامک و ایمیل با QR: QR داخل پیامی که ظاهراً از یک کافه یا فروشگاه آمده؛ این یکی کمتر به میز کافه مربوط است ولی به اعتبار برندت ضربه می‌زند.
هفت کار ساده برای صاحب کافه
۱. QR را داخل استند یا زیر طلق بگذار
برچسب ساده روی میز به‌راحتی کنده و جایگزین میشود. QR داخل استند پلکسی یا زیر طلقی که به میز چسبیده، به این راحتی عوض نمی‌شود. نکته‌های جنس و نصب در راهنمای چاپ QR میز.
۲. آدرس منو را زیر QR بنویس
یک خط کوچک زیر QR: «menujat.ir/cafe-name». مشتری بعد از اسکن می‌بیند آدرسی که باز شده با آدرس نوشته‌شده یکی است یا نه. گوشی‌ها هم معمولاً قبل از باز کردن لینک، آدرس را نشان می‌دهند.
۳. اسم کافه را روی صفحه‌ی منو ببین
منوی واقعی تو اسم، لوگو و رنگ کافه‌ات را دارد. صفحهای که بعد از اسکن باز میشود و اسم کافه رویش نیست، مشکوک است.
۴. هر چند وقت برچسب‌ها را نگاه کن
موقع تمیز کردن میزها، یک نگاه به QR بینداز: برچسب اضافه‌ای رویش نیست؟ لبه‌هایش کنده نشده؟ یک بار در هفته با گوشی خودت چند میز را اسکن کن.
۵. QR را مستقیم از سرویس منو بگیر
QR کدهایی که سایت‌های ناشناس QRساز می‌دهند گاهی اول به آدرس خودشان می‌روند و بعد به منوی تو. اگر آن سرویس تغییر کند، تو کنترلی نداری کاربر کجا میرود. در منوجات QR مستقیم به آدرس منوی خودت اشاره میکند.
۶. در منو اطلاعات کارت بانکی نخواه
اگر سفارش آنلاین داری، پرداخت را سر صندوق نگه دار یا فقط از درگاه رسمی بانکی استفاده کن و به مشتری بگو هیچ‌وقت شماره‌ی کارت و رمز را داخل خود منو وارد نکند. هر صفحهای که بعد از اسکن QR شماره‌ی کارت بخواهد و آدرسش درگاه شناخته‌شده‌ی بانک نباشد، مشکوک است.
۷. به پرسنل یاد بده
اگر مشتری گفت «QR میز یه صفحه‌ی عجیب باز کرد»، گارسون باید بداند چه کند: میز را چک کند، برچسب مشکوک را بکند و منوی چاپی یا QR سالم بدهد. این را در آموزش پرسنل بگنجان.
نکته‌هایی برای مشتری (که میشود روی استند نوشت)
- ببین برچسبی روی QR اصلی چسبانده نشده باشد
- آدرسی را که گوشی نشان می‌دهد نگاه کن
- اگر صفحه اطلاعات کارت خواست، دست نگه دار
- رمز کارت را فقط در درگاه رسمی بانک بزن
FTC هم در همان هشدار توصیه کرده قبل از باز کردن QR در جای غیرمنتظره آدرسش را بررسی کنید، QR داخل پیامک و ایمیلی را که انتظارش را نداشتید اسکن نکنید، و گوشی و برنامه‌هایتان را بهروز نگه دارید.
اگر یک QR جعلی پیدا کردی
- برچسب جعلی را بکن و QR سالم بگذار.
- بقیه‌ی میزها را هم چک کن.
- اگر کسی ممکن است اطلاعات کارت داده باشد، در پیج و صفحه‌ی کافه خبر بده تا مشتری‌ها با بانکشان تماس بگیرند؛ و ماجرا را به پلیس فتا گزارش کن.
- QRها را به استند یا طلق محکم‌تر منتقل کن.
سؤال‌های رایج
اسکن QR کد بهتنهایی خطرناک است؟
اسکن کردن فقط آدرس را میخواند. خطر در صفحهای است که باز میشود و کاری که آن صفحه از تو میخواهد. گوشی و مرورگر بهروز، و دقت به آدرس، بیشتر خطرها را کم میکند.
QR کد منوجات را کسی میتواند عوض کند؟
QR چاپی را هر کسی میتواند با برچسب بپوشاند؛ این مشکل همهی QRهای چاپی دنیاست. آدرسی که داخل QR منوجات است فقط به منوی تو میرود و جز خود تو، کسی نمیتواند محتوای منو را از پنل عوض کند. برای امنیت حساب، رمز قوی بگذار و رمز را به کسی نده؛ برای پرسنل با پلن حرفهای حساب جدا با دسترسی محدود بساز.
